دست نوشته ها

تدریس شهودی و اثر آن بر یادگیری

مراحل رشد ذهنی که از ناحیه پیاژه مطرح گردید تحولات چشمگیری را در تدوین کتب درسی ریاضی بر جای گذاشت که با سن کودکان ارتباط تنگاتنگی داشت. در کنار پیاژه، برونر(1966) با تاکید بر وجود مراحل مختلف تدریس، سن کودکان را     مد نظر قرار نداد و سه مرحله را برای تدریس مفاهیم ریاضی مطرح نمود. این مراحل عبارتند از:

1ـ مرحله مجسم(شهودی)

2ـ مرحله نیمه مجسم(نیمه شهودی)

3ـ مرحله انتزاعی(ذهنی)

مرحله مجسم (شهودی)

مرحله مجسم یا شهودی به معنای یادگیری از طریق عمل کردن می باشد. در این روش تلاش می کنیم که بر اساس مشاهدات دانش آموز، مفاهیم را بیان و حتی گاهی اثبات کنیم. در این روش سعی می شود که حتی الامکان استدلال برای دانش آموز قابل مشاهده و ملموس باشد. استدلال از ساده ترین حالت ها شروع می شود و به تدریج تکامل می یابد. لازم به ذکر است که روش شهودی را نباید با روش فعال اشتباه کرد. آموزش را از لحاظ نوع فعالیت به دو روش منفعل(رفتار گرایی) و فعال(ساخت و سازگرایی) تقسیم می کنیم ولی از لحاظ بیان استدلال به روش های شهودی، نیمه شهودی و انتزاعی تقسیم بندی می شود.

مرحله نیمه مجسم یا نیمه شهودی

در این روش معمولاً از تصاویر و شکل ها برای پیدا کردن الگوها استفاده می شود. در مرحله نیمه شهودی سعی می گردد که از غلظت مرحله شهود کم کم کاسته شود و دریافت و یادگیری مفهوم آرام آرام به طرف ذهنی شدن هدایت گردد.

مرحله انتزاعی یا ذهنی

در مرحله ذهنی مفهوم مورد نظرکاملاً ذهنی می گردد( بدون استفاده از اشیاء و تصاویر) و دانش آموزان در قالب تفکر و اندیشه می توانند با استفاده از روش ها، نمادها، فرمول ها و ... در حالت انتزاع به فعالیت خود ادامه دهند.

آموزش مفهوم ضرب با مراحل سه گانه( شهودی، نیمه شهودی و ذهنی)                       

مرحله شهودی:

برای آموزش ضرب باید سعی کنیم به سه مرحله زیر بپردازیم: اول بیان مفهوم ضرب، دوم معرفی نماد ضرب و سوم بیان حاصل ضرب. برای تدریس مفهوم ضرب تعدادی مهره در اختیار تک تک دانش آموزان قرار دهید. مثلاً 15 مهره. از آنها بخواهید مهره ها را بر روی میز کار خود قرار دهند و آنها را در دسته های 5 تایی دسته بندی کنند..

حال پرسش و پاسخ زیر را انجام دهید:

معلم: چند دسته مهره دارید؟

دانش آموزان: سه دسته

معلم: سه دسته چند تایی؟!!

دانش آموزان: سه دسته پنج تایی

همین گفته را روی تخته سیاه بنویسید.

سه دسته پنج تایی

توضیح دهید که به سه دسته پنج تایی می توان گفت: سه پنج تا.

بر روی این جمله تاکید نمائید یعنی با این عمل شما سعی می کنید که مفهوم ضرب را استدلال نمایید. توضیح دهید که به سه پنج تا در ریاضی می گوئیم ضرب. بعد از این مرحله نماد ضرب  را به دانش آموزان نشان دهید و بگوئید که " سه 5 تا را در ریاضی به شکل  می نویسند و می خوانند 3 ضرب در 5."

در گام سوم تلاش کنید که حاصلضرب را آموزش دهید. برای این کار از بچه ها بپرسید حالا که سه دسته پنج تایی دارید کل مهره های شما چندتاست؟ دانش آموزان باید بگویند 15 تا. سپس طریقه نوشتن حاصل را به صورت توضیح       می دهید

مرحله نیمه مجسم:

در مرحله نیمه مجسم می توانید سه دسته پنج تایی روی تخته سیاه رسم کنید و همان پرسش ها و پاسخ های مرحله شهودی را داشته باشید و به حاصل مورد نظر برسید.

مرحله ذهنی:

در این مرحله بعد از آموزش مفهوم ضرب(با روش های شهودی و نیمه شهودی مبتنی بر ساخت و سازگرایی) می توانیم انواع مختلف ضرب ها و روش بدست آوردن آنها را از طریق فرمول آموزش دهیم.

به طور کلی می توان نتیجه گرفت که برای همه دانش آموزان در هر سنی دشوار است که تنها با استفاده از فرمول ها و توضیحات معلم در تخته سیاه، مفاهیم ریاضی را یاد بگیرند. معلمان می توانند در قالب مراحل سه گانه تدریس(شهودی، نیمه شهودی و ذهنی) تلاش  کنند تا مفهوم مورد نظر را به شکل فعال به دانش آموزان آموزش دهند.